BMC Elections

वॉर्डातील मूलभूत अडचणींकडे कानाडोळा — मुंबईकरांचा संताप वाढला!

  • by Webdesk
  • 11 Oct 2025

Source: Pudhari

 

मुंबई : शहराच्या विकासाचा चेहरा बदलणारे मोठे प्रकल्प एकामागून एक सुरू झाले आहेत — दुसरे विमानतळ तयार झाले आहे, भुयारी मेट्रोचा शेवटचा टप्पा कार्यान्वित झाला आहे, तर कोस्टल रोडचा विस्तार, शिवडी–न्हावा शेवा सागरी सेतू आणि वाशी खाडी पुलाची तिसरी मार्गिका देखील वाहतुकीसाठी खुली झाली आहे. या सर्व महत्त्वाच्या पायाभूत प्रकल्पांमुळे मुंबईच्या वाहतूक ताणात मोठ्या प्रमाणावर दिलासा मिळत आहे. मात्र, या सर्व विकासकामांच्या पार्श्वभूमीवर मुंबईकरांच्या वॉर्डनिहाय समस्या मात्र अजूनही सुटलेल्या नाहीत.
प्रजा फाउंडेशन आणि टाटा समाज विज्ञान संस्था (TISS) यांच्या संयुक्त अभ्यास अहवालात या विसंगतीवर स्पष्टपणे बोट ठेवण्यात आले आहे
 
‘मुंबईचे वॉर्डनिहाय बजेट’ या नावाने प्रसिद्ध झालेला हा सविस्तर अहवाल गुरुवारी सादर करण्यात आला. या अहवालानुसार, २०२१ ते २०२५ या पाच वर्षांच्या काळात मुंबईच्या विविध वॉर्डांमध्ये निधी वितरणात प्रचंड तफावत आढळून आली आहे. महसुली आणि भांडवली खर्चाच्या विभागणीत असमानता दिसून येते आणि त्यामुळे शहराच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये विकासाचा वेग असमान राहिला आहे.
 
अभ्यासानुसार, पूर्व उपनगरांमध्ये दरडोई मालमत्ता कराचे प्रमाण तुलनेने कमी असूनही त्या भागात महसुली खर्चाचे प्रमाण दुपटीने अधिक आहे. या परिसरात मुख्यत्वे पर्जन्यवाहिन्या आणि जलनिस्सारणाशी संबंधित प्रकल्पांवर मोठ्या प्रमाणावर निधी खर्च करण्यात आला आहे. दुसरीकडे, द्वीपशहर भागात (आयलंड सिटी) केवळ २५ टक्के लोकसंख्या राहत असली तरी, या भागावर दरडोई महसुली खर्च सर्वाधिक आहे. उलटपक्षी, पश्चिम उपनगरांमध्ये, जिथे एकूण ४४.४२ टक्के मुंबईकर वास्तव्यास आहेत, तेथे महसुली आणि भांडवली दोन्ही प्रकारच्या खर्चाचा वाटा सर्वात कमी असल्याचे आकडे सांगतात.
 
यावरून स्पष्ट होते की, शहरातील मोठे पायाभूत प्रकल्पांसाठी प्रचंड निधी मंजूर होत असला, तरी वॉर्डस्तरीय मूलभूत कामांकडे दुर्लक्ष होत आहे. नागरी पायाभूत सुविधांच्या दृष्टीने सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेल्या भागांमध्येही रस्ते, पाणीपुरवठा, जलनिस्सारण, आणि आरोग्यसुविधांसाठी लागणाऱ्या निधीची टंचाई जाणवते आहे.
वॉर्डस्तरावरील कामांसाठी निधी घटला असल्याचे अहवालात स्पष्टपणे नमूद आहे. भांडवली खर्चाच्या वाट्याबाबत पाहता, २०२१-२२ मध्ये हा खर्च एकूण बजेटच्या सुमारे १० टक्के होता. मात्र, २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात तो केवळ ३ टक्क्यांवर घसरला आहे. या आकडेवारीतून एकंदर शहरस्तरीय मोठ्या प्रकल्पांवर भर दिला जात असला, तरी वॉर्डस्तरीय विकासासाठी आवश्यक निधी मोठ्या प्रमाणात कमी होत चालल्याचे दिसते.
 
महसुली आणि भांडवली खर्चातील असमानता मुंबईच्या संतुलित विकासाला अडथळा ठरत असल्याचे प्रजा फाउंडेशन आणि TISS यांनी निदर्शनास आणले आहे. अहवालात म्हटले आहे की, वॉर्डस्तरावर होणाऱ्या खर्चाचा प्रमाण कमी झाल्यामुळे स्थानिक समस्यांचे निराकरण होण्यात विलंब होत आहे. मुंबईसारख्या महानगरात प्रत्येक वॉर्डात स्वच्छता, रस्त्यांची दुरुस्ती, पाणीपुरवठा, कचरा व्यवस्थापन आणि आरोग्यसेवा या मूलभूत सेवांसाठी पुरेसा निधी मिळणे अत्यावश्यक आहे.
 
गेल्या पाच वर्षांत मुंबई महापालिकेचे एकूण बजेट दुप्पट झाले आहे. २०२१-२२ मध्ये जिथे बजेट ३९,०२७ कोटी रुपये होते, ते २०२५-२६ मध्ये ७४,३६७ कोटी रुपयांपर्यंत वाढले आहे. मात्र, त्याच काळात वॉर्डनिहाय बजेटचा वाटा १८ टक्क्यांवरून केवळ ११ टक्क्यांवर आला आहे. म्हणजेच, एकंदर निधी वाढला असला तरी, त्यातील फारच कमी भाग स्थानिक वॉर्डांमध्ये पोहोचत आहे.
 
या स्थितीवर उपाययोजना आवश्यक असल्याचे प्रजा फाउंडेशनचे संचालक मिलिंद म्हस्के यांनी स्पष्ट केले. त्यांनी म्हटले, “मुंबईच्या एकूण बजेटमध्ये वाढ झाली असली, तरी स्थानिक पातळीवरील गरजांकडे दुर्लक्ष होत आहे. वॉर्डनिहाय तफावत कमी करण्यासाठी तातडीने ठोस पावले उचलणे आवश्यक आहे.”
त्यांच्या मते, जर वॉर्ड पातळीवरील खर्चात योग्य प्रमाणात वाढ केली नाही, तर मुंबईचा संतुलित विकास धोक्यात येईल. मोठे पायाभूत प्रकल्प शहराला आधुनिक रूप देतील, पण नागरिकांच्या दैनंदिन गरजा पूर्ण न झाल्यास विकासाचा खरा हेतू साध्य होणार नाही.
 
या अहवालाने पुन्हा एकदा दाखवून दिले आहे की, विकास फक्त मोठ्या प्रकल्पांत नाही, तर स्थानिक स्तरावरील कामांतही प्रतिबिंबित झाला पाहिजे. मुंबईचा खरा विकास तेव्हाच होईल, जेव्हा प्रत्येक वॉर्डात पायाभूत सुविधा, आरोग्यसेवा आणि स्वच्छतेसाठी समप्रमाणात निधी वितरित केला जाईल.
 

 

Share

Image Courtesy:

This article is based on publicly available information from credible sources (as mentioned above) and has been restructured using a combination of AI tools and manual editorial inputs to enhance clarity and readability. While we aim to maintain accuracy, there may be unintentional errors or misinterpretations. If you come across any incorrect or misleading information, please report it to us at info@bmcelections.com.