BMC Elections

Supreme Court on Local Body Polls: आरक्षणाचा टक्का मर्यादेपलीकडे! स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांवरून सर्वोच्च न्यायालयाची मोठी कारवाई-ताजी अपडेट

  • by Webdesk
  • 25 Nov 2025

Source: News 18 Marathi

 

दिल्ली : राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या सार्वत्रिक निवडणुकांसाठी तयार करण्यात आलेल्या आरक्षणाचे प्रमाण ५० टक्क्यांहून अधिक झाल्याचे समोर आल्यानंतर उद्भवलेला वाद आता सर्वोच्च न्यायालयात गंभीर पातळीवर पोहोचला आहे. महाराष्ट्रातील तब्बल १५९ ठिकाणी आरक्षणाची मर्यादा ओलांडल्याचे चित्र स्पष्ट झाल्यानंतर आजच्या सुनावणीत सर्वोच्च न्यायालयात मोठी कायदेशीर घडामोड पाहायला मिळाली.
 
गेल्या काही वर्षांपासून विविध कायदेशीर प्रक्रियांमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका सतत लांबणीवर पडत होत्या आणि प्रशासकांकडे कारभार चालत होता. काही महिन्यांपूर्वी निवडणूक प्रक्रिया सुरू करण्याचा मार्ग मोकळा झाल्यासारखे दिसत होते. मात्र आरक्षण मर्यादेबाबतचा वाद पुन्हा डोके वर काढताच सर्वोच्च न्यायालयात तात्काळ याचिका दाखल करण्यात आली. यापूर्वीच न्यायालयाने स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीत आरक्षणाचा टक्का ५० टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावा असा स्पष्ट आदेश दिला होता. तरीही राज्यातील काही भागात आरक्षणाचा टक्का या मर्यादेपलीकडे गेला, याच्या पार्श्वभूमीवर सर्वोच्च न्यायालयाने आज सुनावणी घेतली आणि दोन्ही बाजूंच्या मांडणी ऐकून घेतली.
 
राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये निवडणुका न झाल्यामुळे मोठ्या प्रमाणात प्रशासकीय कारभार सामान्य नागरिकांच्या निवडून आलेल्या प्रतिनिधींऐवजी नियुक्त अधिकाऱ्यांच्या हातात आहे. सध्या 29 महागनरपालिका, 257 नगरपालिका, 26 जिल्हा परिषद आणि 289 पंचायत समित्यांचे कामकाज पूर्णपणे प्रशासक चालवत आहेत. या परिस्थितीला पूर्णविराम मिळावा यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने यापूर्वी राज्य सरकारला ३१ जानेवारी २०२६ पर्यंत सर्व स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका पूर्ण करण्याचे कठोर निर्देश दिले होते. त्यामुळे न्यायालय देखील निवडणूक प्रक्रियेतील विलंबाकडे विशेष लक्ष देत आहे.
 
आज झालेल्या सुनावणीत केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारची भूमिका सॉलिसिटर जनरल अॅड. तुषार मेहता यांनी मांडली. आरक्षणाची मर्यादा व निवडणूक प्रक्रिया एकाच वेळी सांभाळण्याचा ताण निर्माण झाला असल्याचे त्यांनी न्यायालयासमोर सांगितले. कार्यवाहीदरम्यान अनेक महत्त्वाचे कायदेशीर मुद्दे चर्चेत आले आणि त्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाच्या खंडपीठाने पुढील सुनावणीसाठी तारीख जाहीर केली.
 
सरन्यायाधीश सूर्य कांत यांच्या खंडपीठाने प्राथमिक मुद्द्यांवर चर्चा ऐकल्यानंतर सुनावणी शुक्रवार, २८ डिसेंबर रोजी पुन्हा होणार असल्याचे सांगितले. त्यावेळी सर्वोच्च न्यायालय काही महत्त्वाचे तात्पुरते निर्देश देण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. आजच्या सुनावणीत सरन्यायाधीश सूर्य कांत यांनी एक महत्त्वाची टिप्पणी करताना संख्येनुसार न्याय्य प्रतिनिधित्व कसे देता येईल यावर आम्ही स्पष्ट भूमिका घेणार आहोत, असे नमूद केले. या वक्तव्यामुळे येणाऱ्या निर्णयाचे महत्व आणखी वाढले आहे.
 
राज्यातील राजकीय वातावरणातही आजच्या सुनावणीने मोठी खळबळ माजवली आहे. आरक्षणाची मर्यादा ओलांडल्याचा मुद्दा कायम राहिल्यास काही स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका पुन्हा पुढे ढकलल्या जाण्याची शक्यता राजकीय वर्तुळातून व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः प्रमुख जिल्हा परिषद, महानगरपालिका आणि नगरपालिका निवडणुका या वादाच्या थेट कक्षेत येतात. त्यामुळे जिल्हा परिषद, महानगरपालिका तसेच इतर संस्थांच्या निवडणुकीच्या वेळापत्रकावर परिणाम होण्याची भीती उमेदवार, राजकीय पक्ष आणि मतदार यांच्यात दिसून येत आहे.
 
यापूर्वी सर्वोच्च न्यायालयाने ३१ जानेवारी २०२६ पर्यंत निवडणूक प्रक्रिया पूर्ण करण्याचे स्पष्ट आदेश दिले असल्याने आता २८ डिसेंबरच्या सुनावणीत न्यायालय कोणते मार्गदर्शक आदेश देणार याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे. आरक्षणाचे टक्केवारी सुधारून तातडीने निवडणुका घेणे आवश्यक आहे का, अथवा निवडणुका पुढे ढकलणे भाग पडणार का, यावर अंतिम भूमिका शुक्रवारी निश्चित होण्याची शक्यता आहे.
 
सध्या राज्यातील प्रशासन, राजकीय पक्ष, संभाव्य उमेदवार व नागरिक या सर्वांच्याच नजरा सर्वोच्च न्यायालयाच्या पुढील निर्णयाकडे खिळल्या आहेत. हा आदेश स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणूक प्रक्रियेला वेग देणार की पुन्हा एकदा विलंब निर्माण करणार — हे येत्या सुनावणीनंतर स्पष्ट होणार आहे.
 

 

Share

Image Courtesy:

This article is based on publicly available information from credible sources (as mentioned above) and has been restructured using a combination of AI tools and manual editorial inputs to enhance clarity and readability. While we aim to maintain accuracy, there may be unintentional errors or misinterpretations. If you come across any incorrect or misleading information, please report it to us at info@bmcelections.com.