BMC Elections

Supreme Court on Local Body Polls: “निवडणुकीत हस्तक्षेप नाही, पण प्रक्रियेतील त्रुटी दुर्लक्षित राहू नयेत!” — सर्वोच्च न्यायालयाचा मोठा इशारा

  • by Webdesk
  • 26 Nov 2025

Source: News 18 Marathi

 

नवी दिल्ली: राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये ५० टक्क्यांपेक्षा अधिक आरक्षण लागू केल्यामुळे उद्भवलेला वाद आता थेट सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत पोहोचला आहे. राज्यातील तब्बल १५९ ठिकाणी आरक्षणाची मर्यादा ओलांडली गेल्याचे समोर आल्याने या निवडणुकांच्या वैधतेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. मंगळवारी झालेल्या सुनावणीत सर्वोच्च न्यायालयाच्या खंडपीठाने निवडणूक प्रक्रियेत थेट हस्तक्षेप न करण्याचे स्पष्ट संकेत दिले असले तरी, त्याचवेळी ५० टक्क्यांहून अधिक आरक्षण असलेल्या ठिकाणांच्या निवडणुका रद्द करण्याबाबत कोणतीही शंका न बाळगण्याचा कठोर इशारादेखील दिला आहे. त्यामुळे आगामी निवडणुकांचे संपूर्ण चित्र पुन्हा एकदा अनिश्चित बनले आहे.
 
याचिकाकर्त्यांच्या वतीने वरिष्ठ वकील विकास सिंह आणि नरेंद्र हुड्डा यांनी न्यायालयात मांडणी करताना असा दावा केला की राज्यातील एकूण ५७ नगरपरिषद आणि नगरपंचायतींमध्ये ५० टक्क्यांची आरक्षण मर्यादा भंग करण्यात आली आहे. त्यांच्या मते हे संविधानातील स्पष्ट तरतुदींचे उल्लंघन आहे आणि अशा परिस्थितीत निवडणुकांना अर्थ उरत नाही. त्यावर मुख्य न्यायमूर्ती सूर्यकांत आणि न्यायमूर्ती जे. बागची यांच्या खंडपीठाने राज्य निवडणूक आयोगाचे वकील बलबीर सिंह यांना येत्या शुक्रवारपर्यंत सर्व कागदपत्रांसह संपूर्ण तपशील न्यायालयात सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत. सर्वोच्च न्यायालयाने विशेषत: त्या ५७ नगरपालिका क्षेत्रांतील आरक्षणाचे अचूक प्रमाण आणि ओबीसी आरक्षणाचे वितरण यासंबंधीची संपूर्ण माहिती लेखी स्वरूपात देण्यास सांगितले आहे.
 
राज्य निवडणूक आयोगाने न्यायालयाला स्पष्ट केले की सध्या ३२ जिल्हा परिषद आणि २० महापालिकांच्या निवडणुकांचे वेळापत्रक अद्याप जाहीर झालेले नाही. आयोगाच्या मते बंथिया आयोगाच्या शिफारसी लागू करावयाच्या असल्यास नव्याने प्रभाग रचना आणि आरक्षणाचे नवीन वाटप करावे लागेल, आणि हा संपूर्ण तांत्रिक आणि प्रशासकीय प्रक्रिया वेळखाऊ असल्यामुळे निवडणुकांच्या वेळापत्रकात बाधा येण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे निवडणूक प्रक्रिया नियमित ठेवणे आणि संविधानाची अट पाळणे या दोन्ही गोष्टींचा समतोल राखण्याचे आव्हान निर्माण झाले आहे.
 
दरम्यान, महाराष्ट्रातील २४६ नगरपरिषद आणि ४२ नगरपंचायतींच्या निवडणुका २ डिसेंबर रोजी आयोजित करण्यात आल्या असून, त्या पार्श्वभूमीवर सर्वोच्च न्यायालयाच्या निरीक्षणाने राजकीय आणि प्रशासकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडवली आहे. न्यायालयाने स्पष्ट शब्दांत सांगितले की संपूर्ण निवडणूक प्रक्रियेला थांबवण्याचा विचार नाही; मात्र, ज्याठिकाणी ५० टक्क्यांपेक्षा जास्त आरक्षण लागू करण्यात आले आहे, त्या ठिकाणच्या निवडणुकांना सर्वोच्च न्यायालय असंवैधानिक ठरविण्यास मागेपुढे पाहणार नाही. अगदी निवडणूक पूर्ण झाली, निकाल लागला आणि नवे प्रतिनिधी निवडले गेले तरीही, संविधानविरोधी आरक्षणावर आधारित निवडणुका सर्वोच्च न्यायालय रद्द करू शकते — अशी कडक भूमिका खंडपीठाने नोंदवली.
 
सध्या सुरू असलेल्या निवडणूक प्रक्रियेत ५७ नगरपरिषद आणि नगरपंचायती अशा श्रेणीत येत असल्याचे न्यायालयात दाखल कागदपत्रांतून स्पष्ट झाले आहे. जिल्हा परिषदांच्या बाबतीतही जवळपास वीस ठिकाणी ५० टक्क्यांच्या मर्यादेपेक्षा अधिक आरक्षण लागू झाल्याचे प्राथमिक माहितीवरून सूचित होते. जिल्हा परिषद, पंचायत समिती आणि महापालिकांच्या निवडणुकांचे वेळापत्रक अजून जाहीर झाले नसले तरी, या आगामी निवडणुकांचे भविष्यही सर्वोच्च न्यायालयाच्या येणाऱ्या निर्णयावर अवलंबून राहणार आहे.
 
या संपूर्ण प्रकरणामुळे स्थानिक स्वराज्य व्यवस्थेतील निवडणुकांचा प्रश्न फक्त राजकीय नाही तर कायदेशीर गुंतागुंतीचा झालेला आहे. आरक्षणाचे प्रमाण कमी करणे हा निर्णय सरकारला राजकीय दुष्परिणामांचा ठरू शकतो, तर ५० टक्क्यांपेक्षा जास्त आरक्षण कायम ठेवणे संविधानाच्या विरोधात जाणारे पाऊल ठरते. त्यामुळे राज्य सरकार, निवडणूक आयोग आणि सर्वोच्च न्यायालय यांच्यातील पुढील समन्वय महत्त्वाचा ठरणार आहे. न्यायालयाने मागवलेल्या तपशीलावरून पुढील दिशा ठरेल आणि त्यामुळे येत्या शुक्रवारची सुनावणी निवडणूक प्रक्रियेच्या दृष्टीने अत्यंत निर्णायक मानली जात आहे. राजकीय पक्ष आणि उमेदवार तर सज्ज असले तरी नियमानुसार आरक्षण नसेल तर निवडणुका काही काळासाठी स्थगित होऊ शकतात, किंवा झाल्यानंतरही बाद घोषित होऊ शकतात — अशा दुहेरी शक्यता निर्माण झाल्या आहेत.
 

 

Share

Image Courtesy:

This article is based on publicly available information from credible sources (as mentioned above) and has been restructured using a combination of AI tools and manual editorial inputs to enhance clarity and readability. While we aim to maintain accuracy, there may be unintentional errors or misinterpretations. If you come across any incorrect or misleading information, please report it to us at info@bmcelections.com.