BMC Elections

Bihar Election SIR Impact : SIR प्रभाव असलेल्या मतदारसंघांनी पालटली सत्तेची गणितं? विरोधकांना हादरवणारी आकडेवारी उघड

  • by Webdesk
  • 14 Nov 2025

Source: News 18 Marathi

 

पाटणा : बिहारमध्ये केंद्रीय निवडणूक आयोगाने राबवलेल्या स्पेशल इंटेंसिव्ह रिव्हिजन (SIR) किंवा विशेष मतदार यादी पुनर्निरीक्षणाने राज्याच्या राजकीय समीकरणात मोठी खळबळ माजवली होती. या प्रक्रियेवरून विरोधक आणि सत्ताधारी पक्षांमध्ये जोरदार रस्सीखेच पाहायला मिळाली. आता या मोहिमेचा थेट प्रभाव बिहारच्या मतदार आकडेवारीवर आणि अखेर झालेल्या निकालांवर दिसून आल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
 
या विशेष पुनर्निरीक्षणादरम्यान राज्यातील जवळपास ४७ लाख मतदारांची नावे मतदार यादीतून हटवण्यात आली, अशी माहिती समोर आली होती. याशिवाय, ड्राफ्ट मतदार यादीत तब्बल ६५ लाखांहून अधिक मतदारांची नावे अनुपस्थित असल्याचेही लक्षात आले. या वगळण्यात आलेल्या मतदारांमध्ये मृत व्यक्ती, स्थलांतर केलेले नागरिक आणि दुहेरी नोंद असलेले मतदार यांचा समावेश असल्याचे निवडणूक आयोगाने सांगितले होते. परंतु अनेक जिल्ह्यांमध्ये मतदार वगळण्याचे प्रमाण ७.७ टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे दिसून आले. विशेषत: मुस्लिमबहुल सीमांचल पट्ट्यात मोठ्या प्रमाणात नावे हटवण्यात आल्याचा आरोप विरोधकांकडून करण्यात आला.
 
विरोधकांनी आरोप केला होता की, सत्ताधाऱ्यांच्या विरोधात मतदान करणाऱ्या समुदायांच्या नावांची योजनाबद्धरीत्या कापणी केली गेली. दुसरीकडे निवडणूक आयोगाने मात्र कोणत्याही पात्र मतदाराचा मतदानाचा हक्क हिरावला जाणार नाही, असा ठाम दावा केला होता. या सर्व वादाच्या पार्श्वभूमीवर SIR प्रक्रियेचा प्रत्यक्ष परिणाम निवडणूक निकालांवर झाला का, याबाबत चर्चेला सुरुवात झाली.
 
SIR चा प्रभाव पडलेल्या जागांचे चित्र काय?
SIR चा मुख्य उद्देश दुबार मतदार, मृत व्यक्तींची नावे तसेच बनावट नोंदी हटवणे हा होता. आयोगानेही याबाबत माहिती दिली होती. पण मतदानाच्या दिवशी प्रत्यक्षात अनेक वैध मतदारांना आपले नाव यादीत नाही, असे आढळले. त्यामुळे संपूर्ण प्रक्रियेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले. या पार्श्वभूमीवर SIR चा मोठ्या प्रमाणात प्रभाव झालेल्या १०६ मतदारसंघांतील निवडणूक कल समोर आले आहेत.
या १०६ जागांमध्ये बहुतेक ठिकाणी उमेदवारांना स्पष्ट, निर्णायक आघाड्या मिळाल्या. म्हणजेच या मतदारसंघांमध्ये मतदार यादीतील बदलांचा थेट परिणाम दिसून येत असल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे.
 
SIR लागू झालेल्या १०६ जागांवर कोणाचा किती विजय?
SIR प्रक्रिया सर्वाधिक प्रभावी ठरलेल्या या जागांवर एनडीएने जवळपास झेंडा रोवला असे म्हणता येईल. मिळालेल्या माहितीनुसार, १०६ पैकी ८८ जागांवर एनडीएने विजय मिळवला किंवा आघाडी राखली. यात सर्वाधिक कामगिरी भाजपची झाली असून, त्यांनी तब्बल ४० जागांवर यश मिळवले. त्यानंतर मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांच्या जनता दल (युनायटेड) ने प्रभावी प्रदर्शन करत ३८ जागांवर आघाडी घेतली.
या सोबतच राष्ट्रीय लोकमोर्चाला एक, तर लोक जनशक्ती पक्षाला ९ जागांवर विजय मिळाला. म्हणजेच SIR च्या सर्वाधिक परिणाम झालेल्या मतदारसंघांमध्ये एनडीएला मोठा फायदा झाला.
 
महाआघाडीला मोठा धक्का
या १०६ जागांवर झालेल्या घडामोडींमध्ये महाआघाडीला सर्वाधिक फटका बसला आहे. मागील निवडणुकीच्या तुलनेत महाआघाडीने येथे ३१ जागा गमावल्या, जे अत्यंत महत्त्वाचे आकडे आहेत. राष्ट्रीय जनता दलाला फक्त १२ जागांवर विजय किंवा आघाडी मिळाली. तर काँग्रेस, भाकप-माले, आणि माकप या पक्षांना प्रत्येकी फक्त एकच जागा मिळाली.
याउलट एनडीएला या जागांवर एकूण ३३ जागांचा निव्वळ फायदा झाला आहे. त्यामुळे SIR चा परिणाम कोणाला अनुकूल आणि कोणाला प्रतिकूल, हे आकडेवारीतून स्पष्टपणे दिसून येते.
 
SIR प्रक्रियेभोवतीचे राजकारण
SIR प्रक्रिया सुरू झाल्यापासून बिहारचे राजकीय वातावरण ढवळून निघाले होते. विशेषतः सीमांचल जिल्ह्यांतील मोठ्या प्रमाणात नावकपात पाहता विरोधकांनी यावर जोरदार आक्षेप घेतला. मतदार यादीतील बदल सत्ताधाऱ्यांच्या फायद्यासाठीच करण्यात आल्याचा आरोप सातत्याने केला गेला. याउलट सरकार आणि निवडणूक आयोगाने संपूर्ण मोहिमेला "नियमांचे पालन करणारी आणि प्रणाली स्वच्छ करणारी कारवाई" असे संबोधले.
 
अंतिम चित्र
सध्या समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, SIR चा प्रभाव पडलेल्या मतदारसंघांमध्ये निवडणुकीचे चित्र स्पष्टपणे बदलले आहे. एनडीएला मोठा फायदा, तर महाआघाडीला तितकाच मोठा तोटा झालेला दिसतो. त्यामुळे SIR वरून निर्माण झालेला वाद आता आकडेवारीनेच अधिक गडद झाल्याचे चित्र समोर आले आहे.
 

 

Share

Image Courtesy:

This article is based on publicly available information from credible sources (as mentioned above) and has been restructured using a combination of AI tools and manual editorial inputs to enhance clarity and readability. While we aim to maintain accuracy, there may be unintentional errors or misinterpretations. If you come across any incorrect or misleading information, please report it to us at info@bmcelections.com.